Na terenie poligonu wojskowego w Altengrabow w Niemczech odnaleziono zaginiony cmentarz jeniecki Stalagu XI A. Wśród pochowanych tam polskich jeńców znajduje się Tadeusz Gebethner, pierwszy prezes Polonii Warszawa, który zmarł w obozowym lazarecie 14 października 1944 roku w wyniku ran odniesionych podczas Powstania Warszawskiego. Liczymy, że podczas planowanych prac ekshumacyjnych uda się odnaleźć i zidentyfikować jego szczątki.
W czasie Powstania Warszawskiego Gebethner, ps. „Gustaw”, walczył w szeregach Armii Krajowej, początkowo w sztabie 3. batalionu pancernego „Golski”, a następnie jako dowódca odcinka „Południe”. 1 września 1944 roku został ranny w rękę, a dwa dni później, podczas bombardowania powstańczego szpitala przy ul. Śniadeckich, odniósł kolejne ciężkie obrażenia. Po kapitulacji Powstania, jako ciężko ranny jeniec, został wywieziony z Warszawy i trafił do lazaretu Stalagu XI A Altengrabow. Tam zmarł 14 października 1944 roku. Został pochowany na przyobozowym cmentarzu.
Do Stalagu XI A już we wrześniu 1939 roku trafiali polscy żołnierze i internowani cywile. W październiku 1944 roku przewieziono tam również powstańców warszawskich, w tym rannych i chorych ze szpitali powstańczych. Według ustaleń Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego na cmentarzu spoczywa 119 polskich żołnierzy.
Poszukiwania cmentarza przeprowadzono w dniach 3–5 sierpnia 2026 roku. Wzięli w nich udział przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz zespół Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, współpracujący ze stroną niemiecką. Prace terenowe poprzedziła szeroka kwerenda w archiwach polskich i zagranicznych. Lokalizację nekropolii ustalano m.in. na podstawie zachowanych planów i szkiców oraz zdjęć lotniczych wykonanych w 1945 roku.
Po II wojnie światowej teren był wykorzystywany przez wojska Armii Czerwonej jako poligon. Cmentarz został zrównany z ziemią, w jego miejscu utworzono leśny kompleks koszarowy. Po opuszczeniu terenu przez Rosjan w 1994 roku ślady cmentarza nie były już widoczne i przez wiele lat uznawano go za zniszczony lub zaginiony. Wcześniejsza próba jego odnalezienia, podjęta w 2006 roku przez lokalnych historyków, zakończyła się niepowodzeniem.
Kolejnym etapem działań Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego ma być ekshumacja odnalezionych szczątków oraz zapewnienie zmarłym żołnierzom godnego pochówku. Dla Polonii Warszawa szczególne znaczenie będzie miała możliwość odnalezienia i identyfikacji szczątków Tadeusza Gebethnera.
Zob.: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, „Zaginiony cmentarz jeniecki Stalagu XI A odnaleziony w niemieckim Altengrabow”, 27.08.2026.
/D.A./
Najnowszy numer "Magazynu 1911" dostępny na https://magazyn1911.pl/magazyn.
